Metapolis Σεμινάρια Φωτογραφίας

VLΛVES | Endangered

Τετάρτη, 10 Μαΐου 2017 09:05

Η έννοια της διακινδύνευσης -και του κινδύνου εν γένει- στο πεδίο της τέχνης μοιάζει αναπόσπαστη από αυτήν, καθώς τα μεγάλα ερωτήματα που συνεχίζουν να απασχολούν τους εμπλεκόμενους φαίνεται να ακροβατούν ανάμεσα στα άκρα, αλλά και να προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από τις ίδιες τις αντιφάσεις στην εμπειρία της σύγχρονης τέχνης.

«….θα αποτολμήσω μία και μόνη γενίκευση: αν κάποιος εύχεται πάνω από όλα να ζει χωρίς προβλήματα, καλά θα κάνει να αποκλείσει την τέχνη από τη ζωή του.»
Edgar Wind Τέχνη και Αναρχία

Η έννοια της διακινδύνευσης -και του κινδύνου εν γένει- στο πεδίο της τέχνης μοιάζει τόσο φυσικά αναπόσπαστη από αυτήν, ώστε να δικαιολογεί απόλυτα την τολμηρή γενίκευση του Edgar Wind. Πολλά από τα ερωτήματα που συνεχίζουν να απασχολούν όσους εμπλέκονται με την τέχνη φαίνεται να ακροβατούν ανάμεσα στα άκρα και σε έννοιες αντιθετικές μεταξύ τους, προερχόμενες σε μεγάλο βαθμό από τις ίδιες τις αντιφάσεις που εμπεριέχονται στην εμπειρία της σύγχρονης τέχνης. Μέσα σε ένα ήδη διασπαστικό και διχασμένο πεδίο ο ενεργός καλλιτέχνης καλείται να βρίσκει τρόπους για την συμφιλίωση ανάμεσα στον σκεπτικισμό σχετικά με τον ρόλο της τέχνης σήμερα και την ασίγαστη αφοσίωση που αυτή απαιτεί. Έχοντας κάποια επίγνωση των ορατών και αοράτων κινδύνων του απρόβλεπτου «παιχνιδιού» στο οποίο συμμετέχει, ο καλλιτέχνης ρισκάρει να εκθέσει και να εκτεθεί, κάνοντας ένα «άλμα πίστης» στο κενό. Συχνά απομένει μια προσκόλληση σε κάποιο είδος συνειδητής, προσωπικής αυταπάτης και πάθους που στο τέλος της ημέρας αρκεί για να δώσει το κίνητρο για την συνέχιση της δέσμευσης με την τέχνη το επόμενο πρωί.

Από την άλλη, οι κίνδυνοι που φέρει η τέχνη ανέκαθεν αποτελούν την ίδια την καταγωγή και τροφή της μαζί, ακόμα και τον λόγο της ύπαρξης της, την προϋπόθεση για τη δημιουργία μεγάλης τέχνης. Ο Πλάτωνας αναγνώρισε τον «θείο φόβο» που διακατέχει τον δημιουργό, τη δύναμη της θεϊκής έμπνευσης του που μπορεί να αποβεί και καταστρεπτική αν τεθεί εκτός ελέγχου, ενώ ο Hegel απέκλεισε την πιθανότητα σημαντικής επιρροής στον άνθρωπο από μια «ασφαλή» τέχνη. Αλλά και το ίδιο το έργο τέχνης, εγκλωβισμένο σε μια ενδιάμεση φύση, ακροβατεί όλη του τη ζωή ανάμεσα σε μια υψηλή μορφή πνευματικής αξίας και μια υλική, «μετρήσιμη» υπόσταση ως αντικείμενο, προσπαθώντας να γεφυρώσει ουρανό και γη με την ελπίδα να κατοχυρωθεί κάποτε η ενιαία ύπαρξη του ως αυτονόητη. Ο όρος «καλλιτέχνης» μοιάζει εκ γενετής να περικλείει αυτόματα τη συνείδηση για μια αναγνώριση και αποδοχή των υπάρχοντων, εγγενών διακυβευμάτων της τέχνης, αλλά και την ευθύνη δημιουργίας έργων που θα προωθήσουν τις συνθήκες για την τροφοδότηση παλιών και νέων «περιοχών επικινδυνότητας» με στόχο την επανεξέταση και ανατροπή μη χρήσιμων αντιλήψεων για την σύγχρονη ανθρώπινη κατάσταση.

Ξεκινώντας με βάση το δεδομένο ότι ακόμα και η πιο «προσωπική» έκφραση, όταν συνυπάρχει με την επίγνωση του καλλιτέχνη της μεταμορφωτικής δύναμης της πράξης του, αναδεικνύεται σε ιδεολογική τοποθέτηση, τίποτα δε μπορεί να θεωρηθεί ακούσιο ή χωρίς συνέπειες. Στη διαμόρφωση του σύνθετου, γιγαντιαίου συστήματος της σύγχρονης τέχνης με τους συνεχώς μεταλλασσόμενους -και συχνά άνισους- όρους που συνεχίζει να διακηρύττει ως στόχο την πλήρη ένωση της με την ζωή, οι πειραματισμοί «υψηλού κινδύνου» που τολμούν κάποιοι καλλιτέχνες επεμβαίνουν καταλυτικά, εισάγοντας εναλλακτικούς τρόπους για την θέαση και ερμηνεία των δεδομένων της ανθρώπινης ιστορίας.

Η επικινδυνότητα της τέχνης έγκειται στην δημιουργία εναλλακτικών κόσμων από αυτούς που προτάσσονται και υποστηρίζονται από το κατεστημένο, καθώς και στην αποκάλυψη ότι, ανάμεσα στους πολλούς πιθανούς κόσμους, η πραγματικότητα αυτού εδώ είναι και αυτή μια επινόηση, ένα εύρημα της φαντασίας, μια υπέρτατη μορφή έργου τέχνης.

Τα έργα της έκθεσης υπενθυμίζουν οτι η έννοια του κινδύνου είναι, στο βαθμό που ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να κρίνει και να αποφασίζει για τη ζωή του, συνισταμένη της υποκειμενικής εμπειρίας, αντίληψης και ιδιοσυγκρασίας του. Ίσως τελικά, μέσω της διακινδύνευσης, η ζωή και η τέχνη βρίσκουν τον πιο ουσιαστικό, κοινό τους τόπο αντί-δρασης.

Η παρέμβαση της Eileen Botsford με τίτλο Ίχνη ταυτότητας στο παράθυρο του εκθεσιακού χώρου που «βλέπει» στην πίσω όψη ενός εγκαταλελειμμένου κτηρίου της οδού Αθηνάς, καθώς και γύρω από τη σκάλα της Στοάς Καΐρη, στοχεύει στην υπενθύμιση του κινδύνου της απώλειας της ταυτότητας που αλλοιώνεται από το χρόνο και καταλήγει στη λήθη. Η δυναμική της παρουσίας στο παρόν προσπερνά συχνά την σημασία αυτού που έχει προηγηθεί, παραδίδοντας στη λησμονιά την ιστορία του τόπου και των ανθρώπων. Με φόντο το κτήριο η καλλιτέχνης επιχειρεί με λεπτεπίλεπτες χρυσές προσθήκες να ζωντανέψει ψευδαισθητικά, να «αποκαταστήσει» τα κατεστραμμένα από το χρόνο χαρακτηριστικά του αρχιτεκτονήματος. Σε μια στιγμή μπορεί να βιωθεί ξανά η εμπειρία, η αύρα που έχει αφήσει μόνο ίχνη της, και να «αποτραπεί», έστω και εφήμερα, το ρίσκο της λήθης.

Το έργο του Θοδωρή Βερονίκη Σώμα με σπείρα βασίζεται σε πειραματισμούς του καλλιτέχνη πάνω στις ιδέες της «Παρανοϊκοκριτικής» μεθόδου του Σαλβαντόρ Νταλί, όπου συνδυάζονται αρχές της οπτικής αντίληψης, της ψυχολογίας και του Σουρεαλισμού. Η ικανότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου να συσχετίζει αντικείμενα που δεν έχουν καμία λογική σχέση μεταξύ τους δημιουργεί διφορούμενες εικόνες και οπτικές ψευδαισθήσεις, ταυτόχρονα όμως ο καλλιτέχνης εισέρχεται σε μια παρανοϊκή, ψυχολογική αποδόμηση της ταυτότητας του. Ο Βερονίκης επικαλείται μια ακόμα εμμονική ιδέα του Νταλί σχετικά με την τέλεια γεωμετρική μορφή του κεράτου του μονόκερου-ρινόκερου ως λογαριθμική σπείρα και την μεσαιωνική σύνδεση του συμβόλου αυτού με την γυναικεία αγνότητα, για να «ανοίξει» το γυμνό σώμα, ριψοκινδυνεύοντας το «λάθος» κατά την παραποίηση του έλλογου-φυσικού μέσα από το παράλογο-τεχνητό.

Η βιντεο-ηχητική εγκατάσταση Fight-or-flight της Μυρτώς Βουνάτσου και του Στέλιου Ντεξή πραγματεύεται το ύψιστο ανθρώπινο ρίσκο, τη διακινδύνευση της ίδιας της ζωής, που αποτελεί πράξη αυτοσυνείδησης του ατόμου ως οντότητα. Μπροστά στην πιθανότητα του θανάτου και αποτιμώντας το τίμημα του ρίσκου, τη ζωή, ο άνθρωπος βιώνει τον εξανθρωπισμό του, την προϋπόθεση για την κατάκτηση της αληθινής ελευθερίας του. Από την πορεία διακινδύνευσης μέσα σε μια βάρκα για ένα καλύτερο μέλλον μέχρι το ταξίδι ενός κοσμοναύτη στο διάστημα για την προώθηση της γνώσης της ανθρωπότητας, αποκαλύπτεται το σύστημα αξιών για το οποίο τίθεται σε κίνδυνο και αξιολογείται η ίδια η ζωή. Η ελπίδα της προστασίας και εξασφάλισης της, αλλά και των αξιών της, υπερνικά το φόβο του θανάτου, αναδεικνύοντας την υπέρτατη θυσία, της ζωής για τη ζωή.

Στο video Βejahung/συναίνεση της Σύνθιας Γεροθανασίου, η καλλιτέχνης υποβάλλει τον εαυτό της στην επώδυνη για αυτήν εμπειρία να βαδίσει με γυμνά πόδια πάνω στον πάγο, αφού η φυσιολογία της είναι εξαιρετικά ευαίσθητη στο κρύο. Θέτοντας εν γνώσει της σε επικίνδυνη δοκιμασία το σώμα, σκοπός της είναι να βιώσει τα όρια της αντοχής και ανοχής του, να αντιμετωπίσει τον φυσικό φόβο για την ίδια την επιβίωση του και να το οδηγήσει σε μια εγγραφή αυτού του οριακού βιώματος στην ψυχολογική «ιστορία» του. Μέσα από τους στίχους του τραγουδιού της Aretha Franklin σχολιάζεται ειρωνικά η διάσταση της έννοιας της γυναικείας φυσικότητας, που σχετίζεται άμεσα με την κοινωνική ή όχι αποδοχή της. Ο τίτλος της performance (Bejahung) είναι όρος που χρησιμοποίησε ο Freud για την κοινωνική συναίνεση.

Τα έργα του Γιάννη Γιαννακόπουλου Το διαμάντι της Αφρικής/Ουγκάντα Λίμνη Victoria και Πονώ την Αβησυννία/Αιθιοπία Λίμνη Langano , διαμέσου της χρήσης του φωτογραφικού αρνητικού-θετικού, άσπρου-μαύρου, πετυχαίνουν αριστοτεχνικά την άμεση αισθητική και διανοητική παραπομπή στις αποικιακές και μετα-αποικιακές φυλετικές και κοινωνικές διακρίσεις και προκαταλήψεις που έχουν βιώσει οι πληθυσμοί της Αφρικής στα χέρια των Δυτικών συστημάτων εξουσίας. Ταυτόχρονα αποτελούν υπενθύμιση του κινδύνου της ολοκληρωτικής οικολογικής καταστροφής που αντιμετωπίζουν οι δύο λίμνες, στις οποίες βασίζονται εκατομμύρια άνθρωποι για την επιβίωση τους. Στα έργα του Γιαννακόπουλου η αλλαγή από το άσπρο στο μαύρο δεν εξυπηρετεί ένα οπτικό παιχνίδι, αλλά δηλώνει καθαρά την ορατή πιθανότητα των αναμενόμενων, σχεδόν τελεολογικών, ανατροπών διεφθαρμένων πολιτικών και κοινωνικών δεδομένων.

Τα έργα του Κωνσταντίνου Δημόπουλου με τον τίτλο ALICE πραγματεύονται το φυσικό και ψυχολογικό μεταιχμιακό όριο που αποτελεί το πέρασμα μέσα από την εφηβεία στην ενηλικίωση. Η Αλίκη, πάνω στο μηχανάκι της, εισβάλλει με την εφηβική της φόρα σε σκοτεινό τοπίο, όπου έχουν ήδη μαζευτεί «κακοποιά στοιχεία» με φθοροποιές διαθέσεις. Κατόπιν, σε φωτεινό πια πλάνο, συντελείται η έξοδος της, αφού έχει πάρει μια γεύση από τις πρώτες εμπειρίες της ενηλικίωσης. Ο Δημόπουλος συνθέτει με χιούμορ ένα σκηνικό με διάφορα αντικείμενα του παιδικού κόσμου, χωρίς να παραλείπει την προσθήκη των «κινδύνων». Η χωρική «χειραγώγηση» των χαρακτήρων και η εναλλαγή φωτός-σκιάς πετυχαίνουν μια άμεση, «συμπυκνωμένη» απόδοση της τελετουργικής εισόδου της Αλίκης στην ενηλικίωση.

Ξεκινώντας από την προσωπική του έρευνα για τις παραμέτρους μιας διαπαιδαγώγησης με ελευθερία και εκατέρωθεν εμπιστοσύνη, ο Κωνσταντίνος Κουρτίδης επιχειρεί μια «εποπτεία» των πολλαπλών ρίσκων του πατρικού ρόλου. Στο έργο Pool «σκηνοθετεί» μια συνάντηση με τις κόρες του στο εσωτερικό μιας πισίνας, που έχει μετατραπεί σε ένα μικρό, αυτοσχέδιο ιερό, μεταφέροντας μια αίσθηση περίεργης επισημότητας της στιγμής. Ο καλλιτέχνης παρουσιάζεται ως μια κυρίαρχη φιγούρα με μαύρο κουστούμι, σαν μια ανώτερη δύναμη, καθόλου ιερατικοθρησκευτική, αλλά ολότελα ανθρώπινη, με μέλημα της την προστασία των κοριτσιών που εκπέμπουν την αθωότητα της φύσης και της ηλικίας τους. Το έργο υπαινίσσεται τη φυσική αγωνία και ανάγκη του γονέα για έλεγχο και αποτροπή των κινδύνων της ζωής για τα παιδιά του, μέσω της παρουσίας του, με την ψυχή και το σώμα του.

Eμπνευσμένο από το έργο του Caravaggio The victorious David with Goliath (c.1602), το έργο της Φωτεινής Πούλια Trauma παρουσιάζει το αναποδογυρισμένο κεφάλι της ίδιας της καλλιτέχνιδας με την πληγή της ήττας σχεδόν στο ίδιο σημείο που αποτυπώνεται στο κεφάλι του Γολιάθ. Το έργο Untitled με τα χειρουργικά γάντια και το εργαλείο σε απόσταση αναπνοής από τον θεατή υπαινίσσεται το ρίσκο του θανάτου στα χέρια κάποιου «ειδικού», αλλά ταυτόχρονα αποτελεί αλληγορία της αναπόφευκτης επέμβασης για την ίαση που έπεται της «αιματηρής μάχης» στο κοινωνικό πεδίο. Τα δύο έργα μαζί παραπέμπουν στην συνύπαρξη και συμμετοχή των ανθρώπων σε έναν αναγκαστικό και σκληρό αγώνα ζωής ανάμεσα σε δυνατούς και αδυνάτους, στα «απειλητικά» μέσα τους και στα τρόπαια της νίκης που συχνά φέρουν πάνω τους σημάδια μιας άγριας βίας.

Τα έργα του Χρήστου Σαρρή Life in vain αποτελούν την ειρωνική, βουβή κραυγή της ματαιότητας της προσπάθειας του να ανατρέψει στερεότυπα κάθε είδους, που περιλαμβάνουν από «εθνικά σύμβολα» (κεμπάπ) ως την προσωπική ταυτότητα (η αμφιλεγόμενη θέση του φωτογράφου στην ελληνική κοινωνία). Η φωτογραφία από την πρώτη επίσκεψη του πραγματικού Άγιου Βασίλη στην Ελλάδα για λογαριασμό Αθηναϊκού Λούνα Πάρκ και η «αναμνηστική» από έναν πολιτικό γάμο είναι οι αποδείξεις της επιβολής μιας «ανωτέρας βίας», καθαρά πολιτικής. Ο Σαρρής σαρκάζει τις διεθνείς προτροπές να μάθει ο Έλληνας καλλιτέχνης να «φωνάζει δυνατά» για να εισ-ακουστεί στα παγκόσμια δρώμενα, αφού στο έρημο τοπίο της ελληνικής καθημερινότητας, η ανελευθερία της επιλογής έχει ήδη πυροδοτήσει τον κίνδυνο του αφανισμού της ανθρώπινης υπόστασης. 

Στο έργο του Pandora’s Box ο Χρύσανθος Σωτηρόπουλος τοποθετεί την ηρωίδα στην τραγική στιγμή της εκπλήρωσης του πεπρωμένου της, όταν, ανοίγοντας το κουτί, απελευθερώνει τα δεινά της ανθρωπότητας. Σύμφωνα με το μύθο δρά παγιδευμένη σε ένα σχέδιο με διφορούμενες προθέσεις εκ μέρους των θεών, όμως η εκτέλεση της βούλησης τους έρχεται κατόπιν της αφύπνισης πρώτα της δικής της, ανθρώπινης βούλησης. Μέσα σε όλη την καταστροφή που έχει προκαλέσει γύρω της, η Πανδώρα ξεκινά το ταξίδι προς την αυτοπραγμάτωσή της μέσα από τις διαδικασίες της εντελέχειας. Το διακύβευμα εδώ είναι η παραμονή της σε μια ύπαρξη παθητική, εκτελεστική, ως όργανο των θεών, ή η επίτευξη της δύσκολης ανέλιξης από «εν δυνάμει» ον σε «εν ενεργεία» ον, ολοκληρώνοντας τον τελικό σκοπό της φύσης της.

Οι Πόρτες στον Τοίχο της Έφης Φουρίκη εμπνέονται από το φιλοσοφικό δοκίμιο του Aldous Huxley “Οι πύλες της αντίληψης” (1954), όπου γίνεται αναφορά στo διήγημα του H.G. Well «Η πόρτα στον τοίχο» (1911). Το έργο της καλλιτέχνιδας εστιάζει στην αναζήτηση για τις πόρτες που οδηγούν σε παράλληλους κόσμους και το ρίσκο της γνώσης των «αθάνατων πραγματικοτήτων», της κρυμμένης ποίησης, της ουσίας όλων των πραγμάτων, έμψυχων και άψυχων. Ο κίνδυνος που ελοχεύει είναι ο πιθανός εγκλωβισμός στα διαφορετικά σημεία της διαδρομής, η μη δυνατότητα επιστροφής είτε από τον κόσμο με τους προ-καθορισμένους κανόνες και έναν «επιστημονικό» τρόπο θέασης, είτε από το πεδίο με τα λιγότερο συμπαγή όρια και την κυριαρχία της φαντασίας, όπως αυτό της τέχνης, είτε τον ενδιάμεσο τους χώρο, το πέρασμα από τον ένα στον άλλο κόσμο.

Βασιλική Βαγενού  

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες:

Eileen Botsford (Παρέμβαση), Θοδωρής Βερονίκης (Φωτογραφία), Μυρτώ Βουνάτσου & Στέλιος Ντεξής (βίντεο-ηχητική Εγκατάσταση), Σύνθια Γεροθανασίου (Βίντεο), Γιάννης Γιαννακόπουλος (Φωτογραφία), Κωνσταντίνος Δημόπουλος (Φωτογραφία), Κώστας Κουρτίδης (Φωτογραφία), Φωτεινή Πούλια (Ζωγραφική), Χρήστος Σαρρής (Φωτογραφία), Χρύσανθος Σωτηρόπουλος (Ζωγραφική), Έφη Φουρίκη (Φωτογραφία)

Κείμενα-setup έκθεσης: Βασιλική Βαγενού 

Ευχαριστούμε θερμά τις εκδόσεις ΠΕΔΙΟ για την ευγενική δωρεά του βιβλίου του Ulrich Beck Η κοινωνία της Διακινδύνευσης: Καθ'οδόν προς μια άλλη νεωτερικότητα. http://e-pediobooks.gr

Info

Εndangered
Ομαδική εικαστική έκθεση | VLΛVES 
Τόπος: METApolis Gallery*, Στοά Καΐρη 6, Σταθμός Μοναστηράκι
Εγκαίνια έκθεσης: Παρασκευή 19 Μαΐου 2017, 20.00
Διάρκεια έκθεσης: 19 Μαΐου έως 30 Ιουνίου 2017
Ώρες Λειτουργίας: Καθημερινά: 19.00 – 22.00 | Σάββατο 12:00 – 21:00,
Κυριακή & Δευτέρα κλειστά. ( Κλειστά, Τριήμερο Αγ. Πνεύματος 02.06.2017 έως 05.06.2017 ) 
Είσοδος Δωρεάν



Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

METAPolis* | Φωτογραφία – Τέχνη – Πολιτισμός
Στοά Καΐρη 6, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 51, Σταθμός Μοναστηράκι
Χάρτης: https://goo.gl/maps/ZHAMsbXUJNs
Tel: 210.32.53.550, 6986239718, Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.


*Ο Χώρος δεν διαθέτει πρόσβαση με ανελκυστήρα 
*Ο Χώρος δεν διαθέτει προσωρινά πρόσβαση για άτομα με κινητικά προβλήματα

 
19 Αυγούστου 1839 ανακοινώνεται η εφεύρεση της Φωτογραφίας metapolis metapolis_photography photography
Σάββατο, 19 Αυγούστου 2017 07:50